Tiết Đông Chí – Cửa Sổ Hàn Thiên

Dân gian có câu: “sổ cửu hàn thiên” tức, ngày Đông chí đến thì những ngày đông lạnh giá nhất cũng bắt đầu. Đông chí đánh dấu sự xuất hiện của mùa lạnh nhất trong năm và cũng là thời điểm quan trọng trong năm của người Trung Quốc, có câu cổ ngữ Trung Quốc rằng: “冬至大如年 (Đông chí đại như niên) ở đây tạm hiểu là Tiết Đông Chí cũng lớn như tết.

Ngày Đông Chí diễn ra vào thời gian nào?

Theo lịch Trung Quốc cổ đại, Tiết Đông chí là tiết khí khởi đầu bằng điểm giữa của mùa đông, đây là một trong hai mươi tư tiết khí trong nông lịch.

Ngày đông chí là ngày mà khoảng thời gian ban ngày ngắn nhất và thời gian ban đêm dài nhất (thời gian này thông thường rơi vào ngày 21 tháng 12 hoặc 22 tháng 12).

Ý nghĩa của những ngày Đông Chí

Nên đây được xem là cột mốc chuyển dịch quan trọng trong quy luật tự nhiên cũng được hiểu là qui luật cân bằng âm dương. Qua thời điểm này, bóng tối vốn mang khí âm phải nhường chỗ cho ánh sáng tràn đầy dương khí.

Theo quan điểm của người Trung Hoa và các dân tộc chịu ảnh hưởng của nền văn hóa Trung Quốc cổ đại như Việt Nam thì ngày Đông chí là phù hợp với các tính toán của thiên văn học đối với Bắc bán cầu. Ngày Đông chí là một cột mốc quan trọng để xác định các mốc thời gian quan trọng khác trong năm như ngày Tết Nguyên Đán; các tháng nhuận, các ngày tốt xấu và tất cả các tiết khí khác trong âm lịch năm sau….

Tiết Đông Chí trong thơ ca

九九歌(Cửu cửu ca)  một trong những bài vè được người Trung Hoa cổ đại sử dụng để nói về sự thay đổi của thời tiết trong tiết khí này. Từ thời Xuân Thu và Chiến Quốc trước Công nguyên, 九九歌 đã được mọi người sử dụng rộng rãi.

Âm lịch Trung Quốc dùng 九 (jiǔ: số 9) là đơn vị thời gian vào ngày Đông chí hàng năm. Chín ngày đầu của Đông Chí gọi là 一九 (một cửu) , chín ngày thứ hai  là 二九 (hai cửu) và cứ như vậy, sau tám mươi mốt ngày của” 九九 ” (chín cửu), mùa đông sẽ kết thúc và mùa xuân sẽ bắt đầu.

bai-ca-dao-dong-chi

Đây là bài đồng dao Trung Quốc vùng Hoa Bắc  khi nói về tiết Đông Chí:

冬九九歌

一九二九不出手,

三九四九冰上走,

五九六九沿河看柳,

七九河开, 八九雁来,

九九加一九, 耕牛遍地走.

Dōng jiǔjiǔ

gē yījiǔ’èrjiǔ bù chūshǒu,

sānjiǔsìjiǔ bīng shàng zǒu,

wǔjiǔliùjiǔ yán hé kàn liǔ,

qījiǔ hé kāi, bājiǔ yànlái,

jiǔjiǔ jiā yījiǔ, gēng niú biàndì zǒu.

ĐÔNG CỬU CỬU CA

“Nhất cửu nhị cửu bất xuất thủ,

Tam cửu tứ cửu băng thượng tẩu,

Ngũ cửu lục cửu duyên hà khán liễu,

Thất cửu hà khai, bát cửu nhạn lai,

Cửu cửu gia nhất cửu, canh ngưu biến địa tẩu”.

Tạm dịch:

“Cửu một, cửu hai, tay không động,

Cửu ba, cửu bốn, bước trên băng,

Cửu năm, cửu sáu, liễu rủ xanh bờ,

Cửu bảy băng tan, cửu tám nhạn về,

Cửu chín, hết mùa đông, trâu ta lại ra đồng”.

Dịch giả: Huỳnh Chương Hưng

Người Trung Quốc đón Tết Đông Chí như thế nào

Nguồn gốc tết Đông Chí

Ngay từ thời nhà Chu (khoảng thế kỷ 11 trước Công nguyên), người Trung Quốc đã cúng tế các vị thần vào ngày đầu tiên của ngày đông chí, cũng là ngày đầu tiên của năm mới.

Vào thời nhà Hán (206 TCN-220 CN), ngày đông chí đã trở thành một lễ hội. Các sự kiện sôi động được tổ chức tốt, và trong những ngày đó, mọi người thường nghỉ ngơi.

Trong các triều đại tiếp theo, Đông chí là thời đại của lễ tế trời đất và tổ tiên. Những người có quan hệ họ hàng hoặc cùng dòng tộc thường tụ tập về chùa để thờ cúng tổ tiên.

Tiết Đông chí được người Trung Hoa xem nhưng một lễ Tết lớn trong năm (冬至大如年). Tới ngày Tết Đông Chí, các gia đình người Hoa khắp nơi trên thế giới thường nghỉ ngơi, tổ chức các lễ hội, cỗ bàn để cúng tế ông bà, tổ tiên.

 “Mai hoa tiêu hàn đồ”

mai-hoa-tieu-han-do

Phong tục này còn được gọi là “họa cửu”. Để đánh dấu mỗi khi các cửu (九) đi qua, người dân Trung Quốc thường treo một bức họa  hình cây đào với 9 bông hoa để trắng. Mỗi một cửu đi qua, thì một bông hoa sẽ được tô đỏ. Khi mùa xuân đến, bức tranh sẽ rực rỡ sắc màu kịp lúc đón xuân về, muôn hoa đua nở chào đón thời khắc của năm mới.

Đặc trưng ẩm thực

Mùa của các loại hạt

cac-loai-hat

Y học Trung Quốc cũng tin rằng chất lượng của mỗi loại hạt là tính ấm của nó, và hầu hết các loại hạt đều có tác dụng bổ thận và não, tăng cường tim và não. Vì vậy, đây là thời điểm tốt để ăn các loại hạt như đậu phộng, quả óc chó, hạt dẻ, quả phỉ và hạnh nhân.

Từ xa xưa, những ngày Đông chí luôn có thời tiết rét lạnh, nên người ta thường sử dụng các loại thực phẩm giúp giữ ấm cơ thể như bánh bao hấp và hoành thánh. Cũng như các lễ Tết khác, Tiết Đông Chí cũng có các món bánh đặc trưng:  馄钝 (vằn thắn) và “niên cao” 年糕 (bánh tổ).

Bánh tổ

Ăn bánh tổ được coi là may mắn trong thời gian này, bởi vì niên cao là một từ đồng âm của “năm cao hơn”(nián gāo gāo). Như vậy, ăn nian gao có ý nghĩa tượng trưng cho việc nâng cao, phát triển  bản thân trong năm tới (年年高升).

banh-to

Vằn thắn

Người dân Tô Châu, Giang Tô đã quen với việc ăn vằn thắn vào mùa đông. Truyền thuyết kể rằng trong dịp lễ cách đây 2.500 năm, vua Ngô (một trong những nước thược  thời Xuân Thu của nhà Tây Chu) cảm thấy ngán ngẫm với tất cả các loại cao lương mĩ vị và muốn thưởng thức một món gì đó khác biệt. Tây Thi đã dâng vằn thắn với vua. Nhà vua đã rấtrấy thích món ăn này . Để tưởng nhớ nàng Tây Thi, người dân Tô Châu chọn vằn thắn là món ăn chính thức chào mừng lễ hội này.

van-than

Thang viên (汤圆: bánh trôi Tàu)

Một trong các hoạt động quan trọng trong thời gian này là  các thành viên gia đình tụ họp lại, cùng nhau làm và thang viên (汤圆) – một món chè gần giống như chè trôi nước. Đây là món ăn được làm từ những viên bột nếp được nhào nặn, vo tròn và nấu chín ăn với nước đường tượng trưng cho sự đoàn viên, hợp nhất. Vì vậy, Tiết Đông Chí còn có tên gọi là Tết Đoàn Viên. Theo truyền thống cổ xưa, người ta thường dùng các viên trôi nước dính chúng lên trước cánh cửa hoặc trên cửa sổ và bàn ghế để cầu chúc cho mọi điều may mắn, hạnh phúc sẽ đến với gia đình. Dần dần thang viên đã trở thành món ăn truyền thống trên khắp Trung Quốc cho tới ngày nay.

Đậu đỏ và gạo nếp

Ở một số vùng phía nam của sông Dương Tử, trong ngày đầu tiên của Đông chí, cả gia đình sẽ cùng nhau thưởng thức các món ăn được  làm từ đậu đỏ và gạo nếp để xua đuổi tà ma và những điều xui xẻo.

dau-do -gao-nep

Hi vọng những chia sẻ trên đây có thể giúp bạn có thêm những kiến thức bổ ích và thú vị về các tiết khí trong nông lịch. Ngày Đông chí tuy có thể không có ý nghĩa đặc biệt ở Việt Nam, nhưng lại có ý nghĩa quan trọng ở nhiều quốc gia khác, đặc biệt là ở Trung Quốc. Tìm hiểu về thiên văn và địa lý sẽ giúp bạn hiểu rõ sâu hơn về nền văn hóa của các quốc gia đó phải không nào.

Theo dõi Hoa Lạc để biết thêm nhiều thông tin nữa nhé!

Trung Tâm Hoa Ngữ Hoa Lạc
Cơ sở 1: 23 đường số 3, KDC Kim Sơn, P. Tân Phong, Quận 7, Hồ Chí Minh.
Cơ sở 2: 30 đường số 3, P.9, Q. Gò Vấp, Hồ Chí Minh.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Hotline: 028.6276.0260
Chat Facebook
Gọi điện ngay