Ý NGHĨA ĐẰNG SAU NHỮNG CHIẾC MẶT NẠ KINH KỊCH TRUNG HOA

mat-na-kinh-kich

Kinh kịch là một loại hình nghệ thuật tổng hợp cả quá trình thể hiện hợp nhất giữa “Ca, nói, biểu hiện, đấu võ, múa ”, để thuật lại các cốt truyện, khắc họa nhân vật.  Mà mặt nạ lại là nghệ thuật đặc sắc nhất trong Kinh kịch Trung Hoa. Nghệ thuật vẽ mặt nạ Kinh kịch Trung Quốc là một bộ môn nghệ thuật được đông đảo khán giả có niềm yêu thích hí kịch ưa chuộng, rất thịnh hành cả trong và ngoài nước. Năm 2010, Kinh kịch Trung Quốc được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại.

CÂU CHUYỆN NGUỒN GỐC

Vẽ mặt nạ Kinh kịch, còn được gọi là “Kiểm phổ”, chỉ sự hóa trang nhiều màu nhiều sắc sặc sỡ cho gương mặt của các diễn viên nam trong hí kịch truyền thống Trung Quốc. Bởi vì mỗi một nhân vật lịch sử hoặc một kiểu hình nhân vật đều có một loại phổ thức riêng, giống như ca hát vậy, muốn tấu được nhạc thì phải dựa theo nhạc phổ, cho nên mới gọi là “kiểm phổ”. Kiểm phổ có thể được vẽ trực tiếp lên khuôn mặt của diễn viên hoặc thông qua mặt nạ nhưng chúng đều có 3 đặc điểm chính: sự thống nhất mâu thuẫn giữa đẹp và xấu, sự liên quan mật thiết đến tính cách của vai diễn, sự thể thức hóa các hoa văn hình vẽ.

mat-na-kinh-kich

Có người nói nguồn gốc ra đời của kiểm phổ bắt đầu từ một câu chuyện lịch sử

Theo ghi chép của “Nhạc Phủ Tạp Lục”, “Cựu Đường Thư – Âm nhạc chí”, “Giáo Phường Ký”, vào thời Bắc Tề (550-577 sau công nguyên) Lan Lăng Vương Cao Trường Cung giỏi võ xuất chúng, nhưng tướng mạo lại thanh tú, tự cho rằng bản thân không đủ dũng mãnh để uy hiếp kẻ địch vì thế cứ luôn đeo mặt nạ khắc gỗ ra trận, thế là từ đó luôn giành được chiến thắng. Một lần giao chiến với quân Chu dưới thành Kim Dung ở Lạc Dương, Trường Cung đem 500 kỵ binh xông vào quân Chu, lấy ít đánh nhiều. Người Tề trên thành không nhận ra ông, Trường Cung phải cởi mặt nạ cho thấy mặt họ mới cho lính bắn nỏ yểm hộ ông. Kết quả, quân Tề đại thắng quân Chu, binh sĩ mô phỏng động tác của ông, biên thành vũ đạo, đồng thời phối với bài hát tán tụng “Lan Lăng Vương nhập trận khúc”. Dần dần phát triển rực rỡ qua các triều đại. Lúc diễn kịch, diễn viên đóng vai Lan Lăng Vương phải đeo mặt nạ, “áo tím, thắt lưng vàng, cầm roi” (Nhạc Phủ Tạp Lục) vừa múa vừa hát, làm đủ loại động tác chỉ huy, điệu bộ tấn công. Loại kịch này miêu tả hình tượng một người anh hùng dũng cảm thiện chiến, được người người kính phục. Mặt nạ của hí khúc đời sau đều bị ảnh hưởng, kịch ca múa của Nhật Bản cũng chịu sự ảnh hưởng này.

NỘI HÀM ẨN SAU NHỮNG CHIẾC MẶT NẠ SẶC SỠ SẮC MÀU

Trong vô vàn cách hóa trang khuôn mặt của hí kịch Trung Quốc thì kiểm phổ của Kinh kịch chiếm một vị trí đặc biệt. Trên sân khấu diễn tuồng Kinh kịch, vai diễn của diễn viên hí khúc đếm không hết, mà mỗi một vai diễn đều có cách vẽ mặt nạ riêng, chủ yếu chia làm 2 vai chính: Tịnh (nam hào kiệt hoặc thư sinh) đặc trưng là phải vẽ nhiều màu trên mặt nên còn được gọi là “hoa kiểm”, Sửu (nam hay nữ đều có) là vai xấu xa hoặc hề hước lanh lợi.

mat-na-kinh-kich

Màu sắc của kiểm phổ Kinh kịch rất được chú trọng, không phải chỉ đơn giản là vì đẹp. Cách vẽ, hình vẽ và màu sắc khắc nhau sẽ đại diện cho những tính cách nhân vật khác nhau. Thông qua kiểm phổ, người xem còn có thể nhận biết được nhân vật nào là anh hùng hay tiểu nhân, người tốt hay người xấu, thông minh hay ngu dốt, được người khác yêu thích hay ghét bỏ. Ví dụ như, mặt nạ tô đỏ thể hiện nhân vật trung thành chính trực, màu trắng biểu thị người có tính cách gian ác xảo trá, màu xanh tượng trưng cho nhân vật ngoan cường dũng cảm, còn màu vàng thì nói lên rằng nhân vật đó hung ác tàn bạo,….Kiểm phổ được vẽ cực kỳ tinh xảo, để tạo ra được những chiếc mặt nạ đặc biệt như vậy thì các nghệ nhân cũng đã phải bỏ ra rất nhiều công sức và thời gian, đường nét có thể thô hoặc mỏng, méo mó hoặc ngay thẳng nhưng rất đa dạng và sáng tạo, góp phần bổ sung cho những thiếu sót trong biểu cảm của nhân vật.

mat-na-kinh-kich

Trong kiểm phổ của Kinh kịch có hơn một trăm cách hóa trang, có những cách vẽ mặt chỉ chuyên dùng cho một nhân vật nhất định nào đó: vai Trương Phi trên trán sẽ vẽ hình một quả đào, tượng trưng cho điển tích ba huynh đệ kết nghĩa vườn đào; vai Quan Vũ, Triệu Khuông Dận thường vẽ lông mày dài màu trắng thể hiện sự uy nghiêm; vai Châu Thương hai bên má thường vẽ hình vảy đuôi cá cho biết là nhân vật vốn sống bằng nghề sông nước; vai Bàng Đức trên trán vẽ hình một con cua vì nhân vật này tính tình ngang ngược…..Tuy vậy, mặt nạ Kinh kịch cũng không phải là cố định tuyệt đối mà còn tùy vào vở kịch, tuổi tác nhân vật, kiểu mặt của diễn viên mà sẽ có những sai biệt.

mat-na-kinh-kich

 

Bên cạnh đó, nhờ có Kiểm phổ mà các diễn viên có thể phát triển khả năng diễn xuất của bản thân. Diễn viên nam cũng có thể hóa thân thành nhân vật nữ và ngược lại, hoặc thậm chí còn có thể đóng vai các loài động vật mà không cần phải có những con vật thật, vừa giúp tiết kiệm chi phí vừa giúp tiết kiệm thời gian và không gian sân khấu biểu diễn. Nếu biết sử dụng hiệu quả chiếc mặt nạ trên gương mặt mình thì các diễn viên nhất định sẽ đạt được những thành tựu to lớn trong sự nghiệp diễn xuất của bản thân.

LỜI KẾT 

Có thể nói rằng, người xưa có phong cách thường thức nghệ thuật rất thanh tao, chú trọng giá trị nội tại chứ không chỉ là những màn phô diễn nghệ thuật. Bởi vậy mà Kinh kịch dù cho đã tồn tại hàng trăm năm nhưng sức sống vẫn mãnh liệt mà không hề bị phai mờ chút nào. Mặc dù phải trải qua các thời kỳ trị vì khác nhau của các vương triều cổ đại nhưng Kinh kịch vẫn giữ nguyên giá trị nghệ thuật đặc sắc vốn có của nó, đóng một vai trò quan trọng trong nền văn hóa truyền thống dân tộc Trung Hoa.

CTV: Lê Bình Nguyên

Theo dõi Hoa Lạc để biết thêm nhiều thông tin nữa nhé!

Trung Tâm Hoa Ngữ Hoa Lạc

Website: https://hoalac.edu.vn/

Fanpage: https://www.facebook.com/hoalac.edu.vn/?ref=page_internal

Cơ sở 1: 23 đường số 3, KDC Kim Sơn, P. Tân Phong, Quận 7, Hồ Chí Minh.

Cơ sở 2: 30 đường số 3, P.9, Q. Gò Vấp, Hồ Chí Minh.

 

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.

Hotline: 028.6276.0260
Chat Facebook
Gọi điện ngay