25 tháng Chạp: Phong tục dùng ‘đậu phụ’ gọi ‘phúc’ về nhà của người Hoa

Nếu như ở Việt Nam, ngày 25 Tết là khoảnh khắc của sự tĩnh lặng nơi nghĩa trang gia tộc với phong tục Tảo mộ (扫墓 /sǎomù/) thì tại Trung Hoa, người dân lại đón ngày này bằng một không khí náo nhiệt và thơm nồng mùi sữa đậu qua phong tục làm đậu hũ truyền thống.

Hãy cùng Hoa Lạc bước vào gian bếp của người Hoa ngày 25 tháng Chạp để hiểu tại sao một miếng đậu thanh tao lại có sức mạnh “gọi Phúc” về nhà!

1. Nguồn gốc từ điển tích “Tiếp Ngọc Đế”

Nếu 23 tháng Chạp là ngày tiễn Táo Quân thì trong tiến trình đón Tết của người Trung Hoa, ngày 25 tháng Chạp giữ một vị trí đặc biệt với phong tục làm đậu hũ. Câu dân ca vùng Hoa Bắc đã lưu truyền hàng đời nay:

“Nhị thập ngũ, ma đậu hũ” (Ngày hai lăm, xay đậu làm đậu hũ), đánh dấu một cột mốc quan trọng trong việc chuẩn bị thực phẩm cho những ngày đầu năm.

Theo quan niệm dân gian, sau khi Táo Quân về trời (ngày 23), đến ngày 25 tháng Chạp, Ngọc Hoàng Đại Đế /Yùhuáng dàdì/ (玉皇大帝) sẽ đích thân xuống nhân gian để thị sát thiện ác, xem xét đời sống của dân chúng để định đoạt phúc họa cho năm sau.

Để thể hiện sự thanh bạch, tiết kiệm và lòng thành kính đối với Ngọc Đế, các gia đình xưa thường ăn đậu hũ, một món ăn dân dã, thanh đạm. Việc làm đậu hũ vào ngày này còn nhằm chứng tỏ với thần linh rằng gia đình sống giản dị, không xa hoa lãng phí, từ đó mong cầu sự che chở và ban phúc.

2. Đậu hũ và câu chuyện về sự đồng âm

Trong văn hóa Trung Hoa, ngôn ngữ không chỉ để giao tiếp mà còn là “mật mã” của sự may mắn. Người ta làm đậu hũ vào ngày này bởi một sự trùng hợp đầy thú vị:

Đậu hũ (豆腐 /dòufu/) có chữ 腐 /fu/ đồng âm với 福 /fù/ (Phúc).

Chính vì thế, hành động xay đậu, lọc bã, ép khuôn không chỉ là chuẩn bị thực phẩm mà còn được xem như một nghi thức cầu may. Người xưa tin rằng, việc tự tay làm nên những miếng đậu trắng ngần, mịn màng chính là cách để “xây” nên hạnh phúc, cầu mong một năm mới mọi điều suôn sẻ và thuần khiết.

Vào những ngày đầu năm, đậu hũ trở thành món không thể thiếu trên bàn tiệc gia đình. Ngày nay, các gia đình Trung Quốc hiếm khi tự tay làm đậu hũ vào dịp năm mới mà thường mua sẵn về để chế biến món ăn. 

Người ta truyền tai nhau rằng: “Ăn càng nhiều đậu hũ, vận may càng kéo đến.” Từ món đậu hũ sốt Tứ Xuyên cay nồng đến canh đậu hũ thanh đạm, mỗi miếng ăn đều mang theo hy vọng về sự viên mãn.

Dù nhịp sống hiện đại khiến việc tự xay đậu trở nên xa xỉ, cái hồn của phong tục này vẫn sống mãi. Ngày nay, các bạn trẻ Trung Quốc vẫn duy trì thói quen mua đậu hũ thật sớm vào ngày 25 Tết như một cách gìn giữ “mùi vị của năm mới”.

3. Từ miếng đậu trên bàn đến chữ Phúc đầu ngõ

Đi cùng với phong tục làm đậu hũ là nghệ thuật Dán chữ Phúc /tiē fú/ (贴福). Chắc hẳn bạn đã đôi lần thắc mắc: “Tại sao họ lại dán ngược chữ Phúc?”.

Câu trả lời nằm ở sự chơi chữ tinh tế: Chữ Phúc ngược đọc là 福倒 /fú dào/. Từ này đồng âm hoàn toàn với 福到 /fú dào/, nghĩa là “Phúc đến”.

Dán chữ Phúc ngược lên cửa sổ hay cửa ra vào chính là lời khẳng định mạnh mẽ: “Hạnh phúc đã về đến cửa nhà tôi rồi!”. Sự kết hợp giữa vị thanh của đậu hũ và sắc đỏ của chữ Phúc tạo nên một bức tranh Tết Trung Hoa vừa no đủ về vật chất, vừa vẹn tròn về tâm linh, thể hiện qua câu nói quen thuộc:

吃豆腐，福气到！贴福字，幸福来! /Chī dòufu, fúqì dào! Tiē fúzì, xìngfú lái!/ (Ăn đậu hũ, may mắn đến! Dán chữ Phúc, hạnh phúc tới!)

Ngày 25 Tết này, dù bạn ở đâu, đừng quên tự thưởng cho mình một món ăn từ đậu hũ và mỉm cười đón chờ những điều tốt đẹp đang gõ cửa nhé!

Tổng hợp từ vựng tiếng Trung trong bài:

• 豆腐 /dòufu/: đậu hũ
• 腊月 /làyuè/: tháng chạp (tháng 12 âm lịch)
• 福气 /fúqì/: phúc khí, may mắn
• 磨豆腐 /mó dòufu/: xay đậu hũ
• 麻婆豆腐 /mápó dòufu/: đậu hũ ma bà (món đậu hũ nổi tiếng nhất của vùng tứ xuyên)
• 软嫩 /ruǎnnèn/: mềm mịn (kết cấu tiêu chuẩn của miếng đậu hũ ngon)
• 玉皇大帝 /Yùhuáng dàdì/: Ngọc Hoàng Đại Đế
• 福到了 /fú dào le/: Phúc đến rồi (ý nghĩa của việc dán chữ Phúc ngược)
• 年味 /niánwèi/: không khí Tết (hương vị của ngày Tết)
• 石磨 /shímó/: cối đá (dụng cụ truyền thống để xay đậu)
• 压制 /yāzhì/: ép khuôn (công đoạn tạo hình miếng đậu hũ)
• 祈福 /qífú/: cầu phúc
• 吉利 /jílì/: cát tường, may mắn
• 习俗 /xísú/: tập quán, phong tục dân gian

Thực hiện: Nhóm Hoa Lạc