5 hình tượng “con dơi” mang Phúc lành (福) trong văn hóa Trung Hoa

Trong văn hóa Trung Hoa, hình ảnh con dơi (蝙蝠 /Biānfú/) mang ý nghĩa vô cùng tích cực và là một biểu tượng phổ biến của sự may mắn, phúc lành và trường thọ. Điều này hoàn toàn trái ngược với quan niệm của phương Tây cho rằng dơi là động vật không may chỉ hoạt động vào ban đêm.

Ý nghĩa tốt lành này hoàn toàn dựa trên sự chơi chữ đồng âm trong tiếng Hán. Theo đó, lý do con dơi được tôn sùng là vì chữ 蝠 (fú) trong từ 蝙蝠 (con dơi) đồng âm với chữ 福 (fú), có nghĩa là Phúc, hạnh phúc, may mắn hoặc phúc lợi, phước lành.

Đó cũng là nguyên nhân vì sao hình ảnh con dơi xuất hiện dày đặc trong kiến trúc, tranh vẽ, long bào, đồ gốm sứ… như một hình ảnh ngụ ý chúc phúc mà không cần viết ra chữ!

Hãy cùng Hoa Lạc tìm hiểu 5 hình ảnh chúc phúc bằng biểu tượng “con dơi” phổ biến trong văn hóa Trung Hoa.

1. Dơi treo ngược – Phúc Đáo (福到) /Fú Dào/

Nếu dơi đại diện cho Phúc thì hình ảnh treo ngược mang ý nghĩa Đảo (倒 /Dào/), đồng âm với chữ Đáo (到  – có nghĩa là đến trong tiếng Trung). Vì lẽ đó, hình ảnh Dơi treo ngược tượng trưng cho 福到 /fú dào/, hiểu như Phúc đến, May mắn đến.

Đừng bất ngờ nếu bạn bắt gặp hình ảnh dơi treo ngược trong các đền, chùa hoặc thậm chí… các khu lăng mộ, bởi nó mang ý nghĩa rằng Phúc lành đang gõ cửa hoặc May mắn đã đến với gia đình.

2. 5 con dơi – Ngũ Phúc (五福) /Wǔ Fú/

Đây là cách chơi chữ phổ biến thường được thể hiện bằng hình ảnh năm con dơi quây quần xung quanh một biểu tượng trung tâm, thường là đồng tiền, chữ Thọ, hoặc quả đào (hình ảnh tượng trưng cho sự trường thọ trong văn hóa Trung Hoa).

Năm con dơi (Ngũ Phúc) đại diện cho năm điều phúc lớn nhất trong cuộc đời con người, được giới thiệu lần đầu trong Kinh thư là:

• Trường Thọ (长寿 /chángshòu/): Sống lâu.
• Phú Quý (富贵 /fùguì/): Giàu có và địa vị cao.
• Khang Ninh (康宁 /kāngníng/): Sức khỏe tốt và sự bình an.
• Hảo Đức (好德 /hǎodé/): Có đạo đức và phẩm hạnh tốt.
• Thiện Chung (善终 /shànzhōng/): Chết một cách bình yên, không đau đớn.

3. Con dơi và quả đào – Phúc Thọ Song Toàn (福寿双全) /Fú Shòu Shuāng Quán/

Đây là một trong những họa tiết trang trọng và phổ biến nhất, thường xuất hiện trong đồ gốm sứ, tranh thêu và kiến trúc cung đình. Dơi (蝠 /fú/) kết hợp với chữ Thọ (寿 /shòu/) hoặc các biểu tượng của sự trường thọ như quả đào (寿桃 /shòutáo/) hay chim hạc (仙鹤 /xiānhè/) mang ý nghĩa Phúc Thọ Song Toàn, Phúc và Thọ đều trọn vẹn.

Dễ hiểu khi hình ảnh này thường xuất hiện trên các quà tặng cho người lớn tuổi để cầu chúc họ có một cuộc sống an khang, sung túc và sống lâu trăm tuổi.

4. Dơi và đồng tiền – Phúc Tại Nhãn Tiền (福在眼前) /Fú Zài Yǎn Qián/

Hình ảnh dơi ôm hoặc ngậm một đồng tiền xu (钱 /qián/), nén vàng (元宝 /yuánbǎo/) biểu tượng cho lời chúc: Phúc và Tiền bạc cùng đến. Ngoài ra, người Trung Hoa xưa còn chơi chữ với 2 từ đồng âm là 钱 /qián/ và 前 /qián/:

• 钱 /qián/: tiền bạc, tiền tài
• 前 /qián/: tiền mang ý nghĩa phía trước (nhãn tiền, tiền lệ…)

Vậy, bên cạnh ý nghĩa cầu chúc phúc đức, tài lộc, hình ảnh dơi bên cạnh đồng tiền còn thể hiện lời chúc: Phúc tại nhãn tiền (福在眼前) /Fú Zài Yǎn Qián/ – nghĩa là phúc ngay trước mắt. Họa tiết này rất phổ biến trong các gia đình buôn bán hoặc các dịp Tết Nguyên Đán, thể hiện mong ước của gia đình về tài lộc dồi dào, mọi việc gặp may mắn và thuận lợi.

5. Dơi và cây trúc – Chúc Phúc (祝福) /Zhù Fú/

Họa tiết này sử dụng cách chơi chữ kết hợp giữa hình ảnh con dơi và cây trúc để mang ý nghĩa chúc mừng sự bình an và may mắn, bởi chữ 竹 /zhú/ (Trúc) có âm gần với 祝 /zhù/ (Chúc). Bên cạnh đó, cây trúc còn là một hình tượng quen thuộc trong văn hóa Trung Hoa, thể hiện khí tiết, sự kiên cường của người quân tử (luôn vươn thẳng tắp) và trường thọ (trúc luôn xanh tốt).

Dơi kết hợp với cây Trúc thay cho lời chúc an lành, bình yên và may mắn đến với gia đình. Đây là lời chúc phúc toàn diện về cả tinh thần và sự yên ổn.

Thế mới thấy, người xưa không cần những lời chúc khoa trương, họ gói ghém Ngũ Phúc vào trong hình ảnh giản dị của một loài vật, để lời chúc ấy trở nên vĩnh cửu trên kiến trúc, hội họa, thời trang cho tới ngày nay.

Nếu có dịp bắt gặp biểu tượng “con dơi”, hãy hiểu rằng đó không chỉ là một họa tiết trang trí vô thưởng vô phạt. Đó chính là lời gửi gắm tâm tư người xưa, khát vọng của họ về một cuộc sống trọn vẹn, hài hòa giữa trường thọ, phú quý và bình an.

Nhóm thực hiện: Hoa Lạc