Hoa điền (花钿): Đóa hoa nở rộ trên trán người xưa

Trong dòng chảy bất tận của lịch sử, có những vẻ đẹp không hề phai nhạt theo thời gian mà chỉ cuộn mình chờ đợi để được đánh thức. Hoa điền (花钿 /Huā diàn/) chính là một nét vẽ như thế, một đóa hoa rực rỡ đậu nhẹ trên trán người thiếu nữ, mang theo cả một bầu trời thơ ca, huyền thoại và sự kiêu hãnh của những vương triều vàng son.

• 钿 /diàn/: Điền (có nghĩa là khảm, cẩn)
• 花钿 /Huā diàn/: Hoa điền được hiểu là (lối trang điểm) cẩn hoa

Hoa điền thoạt nghe có vẻ xa lạ nhưng bạn đã từng bắt gặp nó rất nhiều lần trên phim ảnh cổ trang hay trong các tranh cổ vẽ phụ nữ Trung Quốc, đặc biệt là nữ nhân đời Đường. Họ ưa chuộng điểm những đoá hoa nho nhỏ, thường là màu đỏ ở giữa trán để tạo điểm nhấn nhá trên khuôn mặt.

Huyền thoại từ một đóa mai rơi

Hoa điền còn được biết đến dưới tên khác là Mai hoa trang (梅花妝 /Méihuā zhuāng/), bắt nguồn từ thời Nam – Bắc triều với mẫu truyền thuyết gắn liền với Thọ Dương Công chúa, ái nữ của Tống Vũ Đế. Theo đó, trong một chiều xuân nằm nghỉ dưới mái hiên điện Hán Chương, một cơn gió thoảng qua đã đưa đóa hoa mai rơi rụng, tình cờ đậu ngay giữa trán nàng.

Kỳ lạ thay, dấu hoa ấy không sao gỡ ra được, mãi ba ngày sau khi rửa trôi mới để lại một ấn ký mờ ảo nhưng đầy mê hoặc. Các cung nữ vì say đắm vẻ kiều diễm ấy đã bắt chước cắt giấy thành hình hoa mai dán lên trán, khai sinh ra lối trang điểm mang tên “Mai hoa trang” (梅花妆).

Một truyền thuyết khác kể về Thượng Quan Chiêu Dung vì chọc giận Võ Tắc Thiên đã bị hình phạt thích dấu lên trán.

Để che đi vết sẹo, nàng đã khéo léo vẽ một bông hoa đỏ lên đó. Chẳng ngờ, sự che đậy ấy lại tạo nên một “cơn sốt” thời trang, biến vết thương thành biểu tượng của sự tinh tế và quyền quý chốn cung đình.

Muôn hình muôn dạng của nghệ thuật Hoa điền

Chữ “Điền” (钿 /diàn/) mang ý nghĩa là khảm, cẩn. Đúng như tên gọi, Hoa điền không chỉ đơn thuần là vẽ mà là sự kỳ công trong việc lựa chọn chất liệu để “cẩn” lên làn da tuyết trắng.

Người phụ nữ xưa đã gửi gắm cả tâm hồn nghệ sĩ vào việc sáng tạo Hoa điền. Họ không chỉ dùng giấy màu mà còn sử dụng:

• Giấy thếp vàng, bạc: Tạo nên sự lấp lánh, quý tộc.
• Tơ lụa & vảy cá: Mang lại độ mềm mại và bắt sáng tự nhiên.

Dần dà, họa tiết không chỉ dừng lại ở hình hoa mai năm cánh. Những cánh bướm dập dìu, chim phượng tung cánh hay những hình khối trừu tượng bắt đầu lan tỏa từ trán sang chân mày, gò má và thái dương, biến gương mặt phái đẹp thành một vườn hoa nghệ thuật đa sắc.

Tất cả những hình vẽ hay vật trang trí này sau đó được gọi chung là “Hoa điền”.

Các loại Hoa điền phổ biến

鹅黄 /Éhuáng/: Nga hoàng

Bên cạnh sắc đỏ rực rỡ, lịch sử còn ghi dấu một lối trang điểm thanh cao mang tên Nga hoàng (鹅黄 /Éhuáng/). Lấy cảm hứng từ những pho tượng Phật thếp vàng đầy uy nghiêm và từ bi, phụ nữ xưa đã dùng bột vàng hoặc giấy vàng để điểm tô lên trán.

Hình ảnh này đã đi vào văn chương bất hủ qua bài Mộc Lan Từ: “Đối song lý vân tần, đối kính thiếp nga hoàng” (Bên cửa sổ búi tóc mai, soi gương dán hoa vàng). Đó là khoảnh khắc người nữ anh hùng rũ bỏ chiến y, quay trở về với bản ngã dịu dàng và tình yêu cái đẹp bản năng nhất.

斜红 /Xiéhóng/: Tà hồng

Tà hồng chỉ hai vệt màu đỏ rực rỡ nằm ở hai bên thái dương dọc xuống gần tai. Lối trang điểm này thường có hình dạng như trăng khuyết hoặc vết sẹo đỏ, mang lại vẻ đẹp độc lạ và sắc sảo.

Nguồn gốc của Tà hồng cũng gắn liền với một giai thoại lịch sử. Tương truyền, cung nữ Tiết Dạ Lai khi mới nhập cung, vì sơ ý va phải bình hoa mà để lại một vết sẹo dài trên má. Thế nhưng chính vết sẹo đỏ tươi ấy lại khiến nàng mang một vẻ đẹp mong manh, u sầu, khiến nhà vua vô cùng sủng ái.

Từ đó, phụ nữ chốn cung đình bắt chước dùng phấn son vẽ lên thái dương, tạo nên một “cơn sốt” thẩm mỹ đầy tính nghệ thuật. Tà hồng không chỉ giúp khuôn mặt trông thon gọn hơn mà còn tạo nên một phong thái vừa bí ẩn, vừa lộng lẫy.

面靥 /Miànyè/: Diện yểm

Nếu bạn thắc mắc tại sao phụ nữ thời Đường lại có nụ cười ngọt ngào đến thế, câu trả lời nằm ở Diện yểm. Đây là lối trang điểm mô phỏng má lúm đồng tiền, biểu tượng của sự duyên dáng và phúc hậu.

• Diện yểm nguyên bản: Thường là hai dấu chấm nhỏ tròn trịa nằm đối xứng hai bên khóe miệng.
• Diện yểm cách tân: Theo thời gian, người phụ nữ không chỉ dùng màu đỏ để điểm xuyết mà còn sáng tạo ra các “Diện yểm hoa” (hình cánh hoa), “Diện yểm tơ” (hình đường kẻ mảnh) hay thậm chí là cẩn những viên ngọc nhỏ lên má.

Sự xuất hiện của Diện yểm giúp gương mặt người phụ nữ trở nên sinh động và rạng rỡ hơn. Mỗi khi mỉm cười, hai dấu chấm nhỏ ấy như nhún nhảy, thu hút ánh nhìn và làm mềm mại đi những đường nét sắc sảo trên khuôn mặt.

Hoa điền trong hơi thở đương đại

Thẩm mỹ của người xưa và nay có thể khác biệt, song trái tim hướng tới cái đẹp là điều bất biến suốt hàng nghìn năm qua. Ngày nay, dù Hoa điền không còn xuất hiện thường nhật trên phố thị, nó vẫn âm thầm tỏa sáng trong các thiết kế phụ kiện cưới cao cấp hay trên những sàn diễn thời trang mang hơi hướng Á Đông hiện đại.

Hoa điền là minh chứng cho một thời kỳ đỉnh cao của sự tự do và lòng tự tin của phụ nữ. Dù là dưới triều đại nhà Đường rực rỡ hay giữa nhịp sống hối hả ngày nay, mong rằng mỗi người phụ nữ đều có thể tìm thấy “đóa hoa” của riêng mình, để rạng rỡ và tỏa hương theo cách tinh tế nhất!

Thực hiện: Nguyên Nguyễn