Khám phá mâm cơm Tết của người Trung Quốc xưa

Trong tâm thức hiện đại, mâm cỗ Tết thường gắn liền với sự dư dả của thịt cá. Thế nhưng nếu quay ngược dòng thời gian về các triều đại Hán, Minh, ta thấy người Trung Quốc xưa thường đón năm mới bằng một thực đơn vô cùng đặc biệt.

Không chỉ để no bụng, mâm cơm ngày Tết còn là một “thang thuốc” tổng hòa giữa âm và dương, ẩn chứa sâu sắc triết lý nhân sinh của cổ nhân.

Cùng Hoa Lạc khám phá 6 món ăn đặc sắc trong mâm cơm Tết của người Trung Hoa xưa nhé!

1. Rượu Tiêu Bách (椒柏酒 /Jiāobǎi jiǔ/): Thức uống của sự trường thọ

Được chế biến từ hoa tiêu và lá cây bách, Rượu Tiêu Bách không chỉ có hương vị thơm nhẹ, khó say mà còn là một vị thuốc phòng bệnh. Xuất hiện phổ biến từ thời nhà Minh, loại rượu này là biểu tượng của sự trường thọ, thường không thể thiếu trong mâm cơm đầu năm tại các vùng Sơn Đông, Chiết Giang.

Về ý nghĩa, người xưa tin rằng vị cay của tiêu giúp trừ tà, lá bách tượng trưng cho sự thanh cao, bất diệt của người quân tử.

2. Canh Đào (桃汤 /Táotāng/): Xua đuổi tà khí

Không phải là món canh ngọt từ quả đào như chúng ta hình dung, Canh Đào thời xưa được nấu từ lá và gỗ của cây đào.

Trong văn hóa Trung Hoa, cây đào có khả năng trấn áp ma quỷ. Thưởng thức một bát canh đào vào sáng mùng 1 Tết là cách người xưa “tẩy trần”, xua đuổi những điềm không may của năm cũ để đón nhận sinh khí mới.

3. Rượu Đồ Tô (屠苏酒 /Túsūjiǔ/): Tuyệt tác Thần y

Tương truyền, Rượu Đồ Tô là bài thuốc của thần y Hoa Đà, người thầy thuốc nổi tiếng trong lịch sử Trung Quốc. Các ghi chép cổ khẳng định: “Uống rượu này vào Tết Nguyên Đán, tránh được tất thảy bệnh tà xâm nhập”.

Rượu Đồ Tô có độ cồn thấp vì vậy không gây say xỉn. Người xưa đã thông minh dùng rượu để hòa tan và dẫn dắt các vị thuốc vào cơ thể hiệu quả hơn, biến bữa cơm Tết thành một phương pháp bảo vệ sức khỏe cho cả nhà. Được biết, ngay cả trẻ con và phụ nữ cũng thưởng thức loại rượu này dịp Tết.

4. Kẹo Giao Nha (胶牙饧 /Jiāoyátáng/): Ngụ ý “Răng chắc, thân khỏe”

Loại kẹo này được làm từ mạch nha hoặc mầm đậu. Người xưa quan niệm rằng răng có chắc khỏe mới có thể ăn uống tốt, từ đó cơ thể mới dẻo dai. Ăn Kẹo Giao Nha đầu năm mang theo hy vọng sống lâu trăm tuổi (长生不老 /chángshēng bùlǎo/: trường sinh bất lão) và duy trì sức sống căng tràn.

Thời gian trôi đi, mâm cỗ ngày Tết của người Trung Hoa hiện đại đã thay đổi ít nhiều. Tuy nhiên, bạn vẫn có thể tìm thấy Kẹo Giao Nha xuất hiện thường xuyên trong những dĩa bánh mứt ngày nay.

5. Mâm Ngũ Tân (五辛盘 /Wǔxīnpán/): Khai thông ngũ tạng

Xuất hiện từ thời Ngô Tấn, Mâm Ngũ Tân bao gồm 5 loại rau có vị cay nồng: Hành, Tỏi, Rau hẹ, Rau cải và Rau răm.

Liên kết với Ngũ hành (Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ), 5 vị cay này tương ứng với việc khai thông luân chuyển khí huyết trong ngũ tạng (Can, Tâm, Tỳ, Phế, Thận). Món ăn này được cho là sẽ giúp cơ thể thích nghi với sự thay đổi thời tiết khi bước sang mùa Xuân.

6. Phu Vu Tán (敷于散 /Fūyúsàn/): Bài thuốc bổ đầu năm

Khác với các món ăn trên, Phu Vu Tán thực chất là một bài thuốc bổ được điều chế công phu từ tử nhân, ma nhân, gừng khô, phụ tử…. Thuốc được giã nhuyễn và sắc bằng nước giếng sạch để cả gia đình cùng dùng như một nghi thức bảo vệ sức khỏe.

Qua đó, ta thấy mâm cơm Tết của người Trung Quốc xưa không chỉ phản ánh lòng thành kính với tổ tiên mà còn cho thấy sự thấu hiểu sâu sắc về quy luật vận hành của cơ thể. Từ việc thắp hương cầu nguyện bình an đến việc thưởng thức những món ăn mang tính dược lý, tất cả đều hướng tới một mục tiêu duy nhất: sự cân bằng đất – trời, trong – ngoài và qua đó đạt được sức khỏe bền vững.

Ngày nay, phần lớn các món ăn trên đã không còn xuất hiện trong mâm cỗ ngày Tết nữa. Có những món ăn mới dễ làm, dễ mua hơn thay thế chúng, tuy nhiên, các món ăn dịp Tết Nguyên Đán về bản chất vẫn không thay đổi.

Tất cả đều gói ghém những nguyện ước tốt đẹp, những thông điệp may mắn của con người vào thời khắc đón năm mới. Việc tìm hiểu về nguyên liệu, ý nghĩa của các món ăn này sẽ giúp bạn chạm đến “linh hồn” của nền văn hóa phương Đông.

Hãy để năm mới là bến đỗ cho những khởi đầu rạng rỡ, nơi ta căng buồm ra khơi với tâm thế vững vàng nhất. Nhân dịp Tết Nguyên Đán sắp tới, Hoa Lạc xin gửi lời chúc chân thành đến tất cả: Một năm mới vạn sự hanh thông, thân tâm an lạc và hành trình mới luôn thuận buồm xuôi gió.

Tổng hợp từ vựng trong bài:

• 除夕 /Chúxī/: Đêm giao thừa
• 大年初一 /Dànián chūyī/: Mùng 1 Tết
• 开春 /Kāichūn/: Khai xuân
• 椒柏酒 /Jiāobǎi jiǔ/: Rượu Tiêu Bách
• 桃汤 /Táotāng/: Canh Đào
• 屠苏酒 /Túsūjiǔ/: Rượu Đồ Tô
• 胶牙饧 /Jiāoyátáng/: Kẹo Giao Nha
• 五辛盘 /Wǔxīnpán/: Mâm Ngũ Tân
• 敷于散 /Fūyúsàn/: Phu Vu Tán
• 阴阳 /Yīnyáng/: Âm Dương
• 五脏 /Wǔzàng/: Ngũ tạng (Can, Tâm, Tỳ, Phế, Thận)
• 长生不老 /Chángshēng bùlǎo/: Trường sinh bất lão
• 避邪 /Bìxié/: Tránh tà
• 辛辣 /Xīnlà/: Cay nồng
• 花椒 /Huājiāo/: Hoa tiêu
• 麦芽 /Màiyá/: Mạch nha.
• 生姜 /Shēngjiāng/: Gừng tươi
• 祈祷 /Qǐdǎo/: Cầu nguyện
• 烧香 /Shāoxiāng/: Thắp hương
• 平安 /Píng’ān/: Bình an
• 团圆饭 /Tuányuán fàn/: Cơm tất niên (bữa cơm đoàn viên)
• 拜年 /Bàinián/: Chúc Tết

Thực hiện: Nhóm Hoa Lạc