Nghệ thuật Trang dung cổ đại: Đi tìm vẻ đẹp của giai nhân Trung Hoa xưa

Trong nghìn năm triết học phương Đông, trang điểm chưa bao giờ là chuyện phấn son phù phiếm. Đối với người phụ nữ xưa, mỗi đường kẻ mày hay lớp phấn nền trắng trong đều là một phần của “Lễ” (礼 /lǐ/), một nghi thức để thiết lập trật tự giữa nội tâm và thế giới bên ngoài.

Trong hệ giá trị “Tứ đức” (Công – Dung – Ngôn – Hạnh) của Nho giáo, chữ “Dung” (容 /róng/) mang một tầng nghĩa sâu xa hơn nhiều so với khái niệm “nhan sắc” thuần túy của hiện đại. Theo đó, một người phụ nữ có “Dung” không nhất thiết phải sở hữu diện mạo chim sa cá lặn mà điều quan trọng nhất đối với họ là vẻ trang nhã, chỉn chu.

Người xưa dạy: “Dung dã, tề chỉnh y phục, khiết tịnh thân khu” (Dung là giữ cho y phục ngay ngắn, thân thể sạch trong). Đó là lối trang điểm trang nhã, sạch sẽ, không cầu kỳ lộng lẫy để mê hoặc lòng người mà để thể hiện lòng tôn kính đối với tổ tiên và sự trân trọng dành cho bạn đời.

Mỗi nét vẽ trên gương mặt, vì thế, chính là một lời tự tình kín đáo, minh chứng cho một tâm hồn an tĩnh và một trí tuệ thấu hiểu đạo lý nhân sinh.

Nguồn gốc của nghệ thuật trang điểm Trung Hoa

Kể từ ngày xưa, nghệ thuật họa mặt luôn là đề tài hấp dẫn không thể thiếu trong cuộc sống của người phụ nữ. Xuyên suốt các thời đại, phụ nữ luôn có những cách thức và phương pháp khác nhau để khiến mình trở nên xinh đẹp hơn. So với hiện đại, các giai nhân xưa có phần bảo thủ và kín đáo hơn, song họ cũng sở hữu những bí mật riêng cho dung mạo của mình.

Ngay từ những di vật văn hóa được khai quật từ thời Chiến Quốc, người ta đã thấy phụ nữ thời đó có thói quen kẻ mày và dùng phấn hồng. Điều đó có nghĩa là mỹ phẩm đã xuất hiện tại Trung Quốc từ hơn 2000 năm trước.

Mỹ phẩm thời bấy giờ chủ yếu được làm từ dầu thực vật và mỡ động vật nguyên chất, kết hợp với các loại hương liệu tự nhiên – đơn giản hơn nhiều so với công nghệ hiện đại nhưng vẫn thể hiện sự khéo léo tuyệt vời.

Dù chủng loại không phong phú bằng ngày nay, điều đó không làm giảm đi lòng nhiệt huyết của phái đẹp trong việc “tô son điểm phấn”.

1. Mễ phấn (米粉 /mǐfěn/: Phấn gạo)

Gạo được chọn lọc kỹ lưỡng, không dùng ngay sau khi xay mịn mà phải qua xử lý ngâm trong nước lạnh, lên men cho đến khi rữa ra, sau đó làm sạch, gạn lọc, phơi khô dưới nắng rồi mới dùng để trang điểm. Tuy nhiên, phấn gạo độ bám dính kém, dễ rơi rụng khi cử động chứ chưa hoàn hảo như lớp phấn bột ngày nay.

2. Yên chi (胭脂 /yānzhī/: Má hồng)

Má hồng có một cái tên rất đẹp thời xưa là Yên chi với nguyên liệu chính là hoa “Hồng Lan”. Sau khi người Hung Nô du nhập vào Trung Nguyên, công thức sản xuất yên chi không chỉ giới hạn ở thực vật mà còn thêm dầu và tủy xương động vật để kết cấu đặc hơn, tạo thành dạng ‘sáp môi’ để đáp ứng các nhu cầu khác nhau.

3. Khẩu chi (口脂 /kǒuzhī/: Son môi)

Son môi là sản phẩm làm đẹp phổ biến từ thời tiền Tần, được gọi là Khẩu chi. Màu son chủ yếu là màu đỏ rực rỡ giúp đôi môi thêm tươi tắn, mang lại vẻ trẻ trung, tràn đầy năng lượng. Cách vẽ môi qua các triều đại có sự khác biệt nhưng đều xoay quanh một chuẩn mực chung: môi càng nhỏ càng đẹp (môi chúm chím anh đào).

4. Họa mi (画眉 /huàméi/: Kẻ mày)

Việc kẻ mày bắt đầu từ thời Chiến Quốc. Khi đó, những phụ nữ yêu cái đẹp đã dùng cành liễu đốt cháy để làm bút kẻ mày. “Đại (黛 /dài/)” là một loại khoáng chất có màu xanh đen, được mài trên nghiên đá thành bột, sau đó pha với nước để các giai nhân kẻ mày.

Một số hình thức lông mày phổ biến được ưa chuộng bởi các giai nhân xưa có thể kể đến như:

• Nga mi (蛾眉 /éméi/): Lông mày ngài (cong, dài và thanh mảnh như râu con bướm đêm). Đây là chuẩn mực vẻ đẹp kinh điển nhất.
• Liễu diệp mi (柳叶眉 /liǔyè méi/): Lông mày lá liễu. Dáng mày cong nhẹ, mềm mại và nữ tính, cực kỳ thịnh hành thời Minh – Thanh.
• Vân văn mi (云纹眉 /yúnwén méi/): Lông mày vân mây. Một dáng mày nghệ thuật với những đường nét uốn lượn như mây bay, thường thấy trong các tạo hình cầu kỳ thời Đường.
• Viễn sơn mi (远山眉 /yuǎnshān méi/): Lấy cảm hứng từ hình ảnh những dãy núi mờ xa trong sương sớm, dáng mày này tượng trưng cho vẻ đẹp thanh tao, thoát tục. Đây là kiểu vẽ mày cực kỳ thịnh hành vào thời nhà Hán, phản ánh tư tưởng Đạo giáo và sự mực thước của Nho giáo thời bấy giờ.

Thời Đường – Triều đại cực thịnh của trang điểm phá cách

Phong cách trang điểm thời nhà Đường (618 – 907) có thể nói là đa dạng và biến hóa nhất trong toàn bộ lịch sử cổ đại Trung Quốc. Kinh tế phát triển, giao thương con đường tơ lụa giúp du nhập nhiều loại hương liệu, mỹ phẩm từ Tây vực. Phụ nữ đời Đường có địa vị xã hội cao, được cưỡi ngựa, đánh cầu và tham gia chính sự.

Chính những điều này đã tạo điều kiện cho nghệ thuật làm đẹp của phụ nữ thời Đường không ngừng thay đổi, ngày càng trở nên rực rỡ, lộng lẫy hơn.

Theo đó, nhiều kiểu trang điểm đặc biệt đã ra đời mà chúng ta có thể chiêm ngưỡng qua các bức bích họa và tranh vẽ cổ. Phụ nữ Thịnh Đường không ngừng theo đuổi cái đẹp, sắc đỏ trên mặt trở nên đậm hơn, yên chi (má hồng) và hoa điền (họa tiết hoa dán trên trán) cũng xuất hiện nhiều hơn.

• Phi hà trang (飞霞妆 /fēixiá zhuāng/): Mang lại cảm giác trắng hồng mờ ảo như mây buổi sớm. “Phi hà” nghĩa là đám mây rực rỡ đang bay. Đây là kỹ thuật tán phấn hồng đậm lên má, sau đó phủ một lớp phấn trắng mỏng lên trên để tạo hiệu ứng sắc hồng ẩn hiện, mờ ảo như ánh rạng đông xuyên qua làn mây.
• Đào hoa trang (桃花妆 /táohuā zhuāng/): Lối trang điểm hoa đào. Đây là phong cách nhẹ nhàng hơn, dùng phấn hồng nhạt tán đều trên gò má trắng sứ, tạo nên vẻ đẹp thanh tân, rạng rỡ và tràn đầy sức sống của người thiếu nữ như đóa hoa đào mùa xuân.
• Tửu vựng trang (酒晕妆 /jiǔyùn zhuāng/): Lối má hồng đậm như người say rượu thể hiện một thời đại mà phụ nữ dám sống, dám yêu, bày tỏ bản thân và dám khẳng định vị thế độc lập của mình.

Sự thịnh vượng về kinh tế, văn hóa và bầu không khí cởi mở của nhà Đường đã mang lại cho phụ nữ phong kiến cơ hội tự do chưa từng có, cho phép họ bước ra khỏi những định kiến khắt khe của lễ giáo.

Đặc biệt dưới sự trị vì của Võ Tắc Thiên, phụ nữ đã đạt đến đỉnh cao của sự tự tin, dám rũ bỏ mũ trùm, khoe trọn những đường nét đầy đặn và sức sống mãnh liệt của chính mình.

Mặc dù quan niệm thẩm mỹ xưa và nay có sự khác biệt, đằng sau mỗi kiểu trang điểm đều là nội hàm văn hóa Trung Hoa sâu sắc. Sự táo bạo và đổi mới của phụ nữ nhà Đường trong việc theo đuổi cái đẹp không ngừng biến hóa đã viết nên một chương không thể quên trong lịch sử văn hóa Trung Hoa.

Trang điểm đương đại và sự giao thoa giữa di sản và tính độc nhất

Ngày nay, sự trỗi dậy mạnh mẽ của phong cách trang điểm cổ phong trên các nền tảng như Douyin, Bilibili và sức lan tỏa của những tác phẩm điện ảnh như Diên Hy Công Lược hay Cẩm Nguyệt Như Ca đã giúp lối họa mặt xưa bước ra khỏi màn ảnh, hiện diện đầy tự hào trên những con phố sầm uất thời hiện đại.

Phong cách trang điểm ngày nay có tôn vinh lịch sử, có đón nhận thẩm mỹ hiện đại và có cả sự độc bản, tôn trọng đối với văn hóa làm đẹp bản địa.

Sau tất cả, trang điểm là vì chính bạn. Khi cảm hứng gõ cửa, hãy mạnh dạn kết hợp phong cách bạn yêu thích nhất với bất kỳ kỹ thuật làm đẹp cổ đại của Trung Hoa để tạo nên một dung mạo của riêng mình!

Chúc mừng ngày Quốc tế Phụ nữ 8/3!

Thực hiện: Nguyên Nguyễn