Vì sao không có “yêu mèo” trong Tây Du Ký?

Nếu phải kể tên một loài vật thống trị Internet ngày nay, đó chắc chắn là loài mèo. Thế nhưng, một trong Tứ đại danh tác của Trung Hoa là Tây Du Ký (西游记 /Xīyóujì/), dường như tác giả Ngô Thừa Ân đã “”bỏ quên” những chú tiểu hổ.

Tứ đại danh tác (四大名著 /Sì dà míngzhù/) là bốn tác phẩm văn học cổ điển được coi là vĩ đại nhất của Trung Quốc, có tầm ảnh hưởng sâu rộng đến văn hóa Đông Á. Chúng bao gồm:

• Hồng Lâu Mộng (红楼梦 /Hónglóumèng/) của tác giả Tào Tuyết Cần.
• Tây Du Ký (西游记 /Xīyóujì/) của tác giả Ngô Thừa Ân.
• Tam Quốc Diễn Nghĩa (三国演义 /Sānguó yǎnyì/) của tác giả La Quán Trung.
• Thủy Hử (水浒传 /Shuǐhǔ zhuàn/) của tác giả Thi Nại Am.

Trong thế giới kỳ ảo của Tây Du Ký (西游记 /Xīyóujì/), chúng ta đã quá quen thuộc với đủ loại yêu ma quỷ quái biến thân từ sư tử, voi, hổ hay thậm chí là rết và nhện. Tuy vậy, có một sự thiếu vắng kỳ lạ: tuyệt nhiên không có bóng dáng của một con “yêu Miêu” (妖猫 /yāo māo/) (yêu quái mèo) nào cản bước chân thầy trò Đường Tăng!

Sơ lược bối cảnh ra đời của Tây Du Ký

Ngô Thừa Ân (吴承恩) là một văn sĩ sống vào thời nhà Minh. Ông là người học rộng tài cao nhưng lận đận trong khoa cử, chính vì vậy ông đã gửi gắm những chiêm nghiệm về cuộc đời và sự phê phán xã hội vào tác phẩm của mình.

Tây Du Ký được hoàn thiện vào khoảng thế kỷ 16 dưới triều đại nhà Minh, tác giả đã dành nhiều năm cuối đời để tập hợp, biên soạn lại các truyền thuyết dân gian thành một cuốn tiểu thuyết hoàn chỉnh.

Lấy cảm hứng từ một sự kiện lịch sử có thật: Hành trình của nhà sư Huyền Trang (Đường Tam Tạng) đi sang Ấn Độ (Tây Trúc) để thỉnh kinh Phật vào thời nhà Đường (thế kỷ thứ 7), tuy nhiên, Ngô Thừa Ân đã lồng ghép thêm rất nhiều yếu tố thần thoại, kỳ ảo cũng như các triết lý Phật giáo, Đạo giáo để biến Tây Du Ký thành một tác phẩm văn học kinh điển cho đến tận ngày nay.

Truyện kể về hành trình đi Tây Thiên thỉnh kinh của bốn thầy trò: Đường Tăng, Tôn Ngộ Không, Trư Bát Giới và Sa Tăng. Họ phải vượt qua 81 kiếp nạn, đối đầu với vô số yêu quái để mang kinh Phật về truyền bá tại Đông Thổ Đại Đường. Đây là hành trình tu tâm, vượt qua những dục vọng và khó khăn của con người.

Trong suốt 81 kiếp nạn, từ rừng sâu đến động thẳm, người ta thấy đủ loại 妖怪 /yāoguài/ (yêu quái) nhưng không hề có sự xuất hiện của mèo. Đây không phải là một sự trùng hợp ngẫu nhiên khi nó ẩn chứa đầy tinh tế bối cảnh lịch sử, xã hội, văn hóa thời bấy giờ.

Hãy cùng Hoa Lạc giải mã bí ẩn văn hóa thú vị này nhé!

1. Minh Thế Tông, “Hoàng thượng” là một “con sen” chính hiệu

Để hiểu lý do vì sao mèo không “đóng vai ác” trong Tây Du Ký, chúng ta phải nhìn vào người quyền lực nhất bấy giờ: Hoàng đế Minh Thế Tông (明世宗 /Míngshìzōng/), hay còn được gọi bằng niên hiệu Gia Tĩnh.

Trong lịch sử Trung Hoa, Gia Tĩnh là vị vua nổi tiếng cuồng mèo.

Ông yêu mèo đến mức tôn sùng chúng vượt trên cả người thường. Hai chú mèo sủng ái nhất của vua là Sư Mao (狮猫 /Shī māo/) và Tuyết Mi (雪眉 /Xuě méi/) thậm chí còn được ban tước hiệu danh giá, hưởng bổng lộc triều đình và có người hầu hạ riêng biệt.

Khi Tuyết Mi qua đời, vua Gia Tĩnh đau buồn đến mức hạ lệnh đúc một chiếc quan tài bằng vàng ròng và xây dựng một ngôi mộ hoành tráng mang tên “Mộ Mèo Nghĩa” (虬龙冢 /Qiú lóng zhǒng/), yêu cầu các đại thần viết những bài văn tế cảm động cho “boss” của mình.

2. Ngòi bút của Ngô Thừa Ân và sự thận trọng trước triều đình

Vào triều đại nhà Minh, việc sáng tác văn học gắn liền mật thiết với sự an nguy của bản thân. Ngô Thừa Ân là một người thấu hiểu sâu sắc thời thế, khi “Hoàng thượng” thực sự coi mèo là thần thánh, việc xây dựng một nhân vật “Miêu yêu” độc ác, bị Tôn Ngộ Không đánh đập hoặc tiêu diệt sẽ bị coi là hành động 冒犯 /màofàn/: mạo phạm và khi quân phạm thượng (欺君犯上 /Qī jūn fàn shàng/: hành động lừa dối nhà vua hoặc có thái độ, hành vi xúc phạm đến uy nghiêm của bậc đế vương.

Chỉ cần một chi tiết nhỏ khiến vua phật ý, tác giả có thể đối mặt với họa sát thân. Vì vậy, để bảo toàn tính mạng và giúp tác phẩm được lưu hành, Ngô Thừa Ân đã khéo léo loại bỏ hoàn toàn loài mèo ra khỏi hàng ngũ yêu quái.

3. Tác phẩm văn học phản chiếu thời cuộc

Trong khi hổ được xây dựng là Mãnh Hổ tinh, lợn là Trư Bát Giới, rồng là Bạch Long Mã… thì mèo hoàn toàn đứng ngoài cuộc chiến thần tiên. Đây là minh chứng cho việc văn học luôn là tấm gương phản chiếu hiện thực và thời cuộc.

Trong tâm thức của người dân triều Minh lúc bấy giờ, mèo là loài vật mang tính “linh thiêng” và gắn liền với hoàng tộc. Việc không đưa mèo vào vai phản diện cũng là cách tôn trọng văn hóa và tín ngưỡng của thời đại bấy giờ.

Vậy có thể thấy, sự vắng bóng của loài mèo trong Tây Du Ký không phải vì tác giả không thích mèo mà ngược lại, đó là vì địa vị của chúng quá cao quý dưới thời Gia Tĩnh đế. Câu chuyện này giúp chúng ta nhận ra rằng, đằng sau mỗi tác phẩm kinh điển là những nét văn hóa, lịch sử đầy thú vị.

Ngày nay, nếu chúng ta gọi mèo là “boss” theo cách vui vẻ thì vào thời nhà Minh, chúng thực sự là những “quý tộc” bốn chân không ai dám đụng đến, kể cả là đại thánh Tôn Ngộ Không!

Tổng kết từ vựng tiếng Trung liên quan:

• 西游记 /Xīyóujì/: Tây Du Ký
• 吴承恩 /Wú Chéng’ēn/: Ngô Thừa Ân
• 皇帝 /huángdì/: Hoàng đế
• 妖怪 /yāoguài/: Yêu quái
• 冒犯 /màofàn/: Mạo phạm
• 禁忌 /jìnjì/: Kiêng kỵ, điều cấm kỵ
• 文学 /wénxué/: Văn học
• 取经 /qǔjīng/: Thỉnh kinh (đi lấy kinh)
• 唐三藏 /Táng Sānzàng/: Đường Tam Tạng
• 孙悟空 /Sūn Wùkōng/: Tôn Ngộ Không
• 长生不老 /chángshēng bùlǎo/: Trường sinh bất lão
• 神话 /shénhuà/: Thần thoại
• 朝代 /cháodài/: Triều đại
• 宠爱 /chǒng’ài/: Sủng ái, yêu chiều
• 避讳 /bìhuì/: Kiêng kỵ
• 佛法 /fófǎ/: Phật pháp

Nhóm thực hiện: Hoa Lạc